Indwara ya psoriasis, ituma uruhu rw’umuntu rukura vuba bidasanzwe rukazana ibisebe byumagaye n’ibishishuka, iracyateza imbogamizi abayirwaye mu Rwanda, zirimo kubura imiti ihendutse, guhezwa muri sosiyete no gufatwa nabi n’abatayizi.
Gérard Rugambwa, umwe mu bantu babana n’iyi ndwara, avuga ko yatangiye kubona ibimenyetso byayo mu 1991, ubwo ku kuguru kwe kw’ibumoso hazaga ibizinga byumagaye kandi bimurya. Nyuma y’iminsi mike, byageze no ku kuguru kw’iburyo.
Mu ntangiriro, ntiyabihaye agaciro cyane, kugeza ubwo nyuma y’amezi atatu yatangiye kubona utuntu twumagaye tumeze nk’ibishishwa mu musatsi igihe yawukamaga. Kubera ko atari azi indwara yari afite, yagiye kwa muganga, ariko uwo yasanze atashoboye kuyimenya.
Yamugiriye inama yo gukoresha shampoo, ariko aho kugira ngo bimufashe, ikibazo cyarushijeho gukomera.
Rugambwa yaje kumenya indwara yari afite ubwo yari yaragiye i Bujumbura mu Burundi mu nama, agahura n’umuganga w’inzobere ukomoka mu Rwanda, wahise amenya ko arwaye psoriasis.
Yamubwiye ibiyiranga, amuha imiti ndetse amwizeza ko azajya amukurikirana kugira ngo afashwe guhangana na yo.

Rugambwa yagize ati: “Ku bw’amahirwe, nahuye n’umuganga w’inzobere ukomoka mu Rwanda wakoreraga i Bujumbura. Akimara kumbona, yahise amenya indwara nari mfite ambwira ko ashobora kumvura. Yansobanuriye psoriasis n’ibimenyetso byayo, ampa imiti anizeza ko azajya ankorera isuzuma. Kuva icyo gihe, maze imyaka nkoresha imiti kandi nkagerageza kuyigenzura.”
Imiti ihenze n’akato ahura na ko
Rugambwa avuga ko gukoresha imiti ya psoriasis bihenze, ku buryo hari igihe ahitamo kuyikoresha mu rugero ruto kugira ngo imare igihe kirekire.
Yatanze urugero rwa Daivonex, umuti wo kwisiga ugura ibihumbi 80 Frw. Nubwo yari yaragiriwe inama yo kuwisiga kabiri ku munsi, awisiga rimwe kugira ngo atawushira vuba.
Uretse ikibazo cy’amafaranga, avuga ko hari n’imbogamizi zishingiye ku myumvire y’abantu batazi iyi ndwara, bamwitegereza cyangwa bakamukatira urubanza bashingiye ku miterere y’uruhu rwe.
Ibi byatumye hari igihe atinya kujya ahahurira abantu benshi cyangwa kwambara imyenda yifuza, kuko ahora ahisha ibizinga byo ku maguru no ku maboko.

Mu Rwanda, hari abantu bagifata psoriasis nk’indwara iterwa n’uburozi cyangwa ubupfumu, abandi bakayitiranya na virusi itera SIDA. Iyi myumvire ituma abayirwaye bahura n’akato kandi ikabangamira imibereho yabo ya buri munsi.
Abahanga mu buvuzi bavuga ko abantu bafite psoriasis bashobora guhezwa mu muryango nyarwanda, bakagira irungu, bakumva batishimiye uko basa ndetse bamwe bakagira ibibazo by’ubuzima bwo mu mutwe, birimo kwiheba.
Ikindi ni uko ikiguzi cyo kwivuza gishobora kubongerera ibibazo by’ubukungu, ndetse bamwe bakabura amahirwe mu kazi kubera uko indwara yabo ifatwa n’abandi.
Imibereho myiza yamufashije guhangana na yo
Rugambwa avuga ko mu 1998, ubwo yabonaga akazi mu ishuri ry’Abadiventisiti, yigishijwe akamaro ko kubaho ubuzima buzira umuze.
Yatangiye kurya indyo yuzuye irimo imboga n’imbuto, kuruhuka bihagije no kwita ku mibereho ye muri rusange. Avuga ko izi ngamba zamufashije kumva ameze neza no guhangana n’indwara.
Nubwo psoriasis idakira burundu, kuyivura no gukurikiza inama z’abaganga bishobora gufasha umurwayi kugenzura ibimenyetso byayo no kunoza imibereho.
Rugambwa ni Umuyobozi Wungirije ushinzwe amategeko mu Muryango nyarwanda uharanira uburenganzira n’inyungu z’abarwaye psoriasis n’indwara zifata ingingo zifitanye isano na yo, uzwi nka Rwanda Psoriasis and Psoriatic Arthritis Organisation (RPAO).
Uyu muryango washinzwe muri Mata 2024 hagamijwe kongera ubumenyi ku ndwara ya psoriasis, kurengera abayirwaye no guharanira ko bahabwa ubuvuzi n’ubufasha bukwiye.
Psoriasis ni iki?
Mu kiganiro n’abanyamakuru cyateguwe na RPAO ku wa 2 Kamena i Remera, Dr Alice Amani Uwajeni, umuganga w’inzobere mu kuvura indwara z’uruhu ukorera mu Bitaro bya Kaminuza bya Kigali (CHUK), yasobanuye ko psoriasis ari indwara idakira burundu, iterwa n’ububyimbirwe budakira bw’uruhu kandi ifitanye isano n’uturemangingo ndangasano ndetse n’imikorere y’ubudahangarwa bw’umubiri.
Iyi ndwara ituma uturemangingo tw’uruhu twiyongera vuba kurusha uko bisanzwe, bigatuma uruhu rukora ibizinga byumagaye, bishobora gutukura, kuryaryata no gushishuka.
Dr Alice Aman Uwajeni yasobanuye ko hari ibintu bitatu by’ingenzi bigira uruhare mu gutuma indwara ziterwa n’imikorere mibi y’ubudahangarwa bw’umubiri zigaragara: uturemangingo ndangasano, ubudahangarwa bw’umubiri ndetse n’ibidukikije umurwayi abamo.

Yavuze ko ububyimbirwe butagarukira ku ruhu rugaragaza ibimenyetso gusa, ahubwo bushobora kugira ingaruka no ku zindi ngingo z’umubiri. Ni yo mpamvu psoriasis ifatwa nk’indwara ishobora kugira ingaruka ku mubiri wose, aho gufatwa nk’indwara y’uruhu gusa.
Dr Aman Uwajeni yagize ati: “Psoriasis ntabwo yandura. Ifitanye isano n’uturemangingo ndangasano, kandi ibyo bigaragazwa n’uko ishobora kugaragara mu miryango imwe. Abantu bafitanye isano ya hafi n’umurwayi, baba abo mu rwego rwa mbere cyangwa urwa kabiri, bafite ibyago byinshi byo kuyirwara. Impanga zifite uturemangingo ndangasano duhuye neza na zo zifite ibyago byikubye inshuro ebyiri kugeza kuri eshatu ugereranyije n’impanga zidafite utwo turemangingo duhuye neza.”
Yongeyeho ko abantu bafite psoriasis bashobora kugira ibyago byinshi byo kugira ibibazo by’ubuzima birimo kwiyongera kw’ibinure mu maraso, umuvuduko ukabije w’amaraso, indwara z’imitsi ijyana amaraso ku mutima, diyabete yo mu bwoko bwa kabiri ndetse n’umubyibuho ukabije.
Kwiyongera kw’ibinure mu maraso bishobora gutuma byirundanya mu mitsi ijyana amaraso, bikongera ibyago byo kurwara indwara z’umutima cyangwa kugira ikibazo cy’ubwonko giterwa no guhagarara kw’amaraso cyangwa guturika kw’umutsi.
U Rwanda rufite abaganga 13 b’inzobere mu ndwara z’uruhu
Dr Uwajeni yagaragaje ko u Rwanda rugifite imbogamizi zo kubura imibare ihagije igaragaza umubare w’abarwaye psoriasis n’uburyo iyi ndwara igira ingaruka ku mibereho yabo.
Yavuze ko hakenewe ubushakashatsi n’imibare bifasha inzego z’ubuzima kumenya uko iyi ndwara ihagaze, kugira ngo hafatwe ingamba zijyanye n’ibikenewe mu kuyikumira no kuvura abayirwaye.
Yasobanuye ko Minisiteri y’Ubuzima n’ibitaro bisuzuma buri mwaka imiti ikenewe mu buvuzi, kandi ko byari byitezwe ko imibare y’iyi ndwara iboneka bitarenze mu 2025, mu gihe imibare igaragaza imibereho y’abarwayi bo mu bitaro bya kaminuza byo mu Rwanda yari iteganyijwe kuboneka mu 2026.

Icyakora, mu mbogamizi zigaragara harimo n’ubuke bw’abaganga b’inzobere mu ndwara z’uruhu. Icyo gihe u Rwanda rwari rufite abaganga 13 b’inzobere muri uru rwego, bakorera abaturage bagera kuri miliyoni 13,2.
Ibi bigaragaza ko hakenewe kongerwa ubushobozi bw’abaganga, ubushakashatsi n’ubukangurambaga kugira ngo psoriasis imenyekane, abayirwaye babone ubuvuzi bukwiye kandi barindwe akato gaterwa no kutamenya imiterere yayo.
Abaganga n’imiryango iharanira uburenganzira bw’abarwayi basaba ko abantu barushaho gusobanukirwa ko psoriasis itandura, ko atari indwara iterwa n’ubupfumu, kandi ko kuyimenya hakiri kare no gukurikiza inama z’abaganga bifasha abayirwaye guhangana na yo no kugira imibereho myiza.
@Rebero.rw
