Komisiyo y’amatora muri Zambiya yemeje ko Hakainde Hichilema ari we watsinze amatora ya perezida, aho ibyavuye mu matora yose uko ari 226 bigaragaza ko yabonye amajwi 2.965.326, cyangwa 60.49%, ugereranije n’amajwi 1.856.217, cyangwa 37.87%, kuri Brian Mundubile, uhanganye na we. Iri tangazo ryatangajwe mu masaha ya kare yo kuwa kabiri, rije mu gihe uwo bahanganye mukuru wa perezida atemeranya n’ubutabera bw’ibarura kandi rigasobanura igitero cyagabwe mu rugo rwe mu minsi ishize gikomeje kuba ikibazo cy’impimbano zikomeye.
Ibyavuye muri iri tangazo bikuraho igipimo cya 50% cy’amajwi 2.451.026 ku kigero cya 514.300, muri 4.902.050 byemewe n’amategeko byatowe mu gihugu hose. Abandi bakandida 11 basangiye amajwi 80.507 asigaye, Harry Kalaba wo muri Citizens First akaba ari we wa mbere muri bo wabonye amajwi 19.070, akurikirwa na Kelvin Fube Bwalya wo muri Zambia Must Prosper ku majwi 17.078 n’umuyobozi w’ishyaka rya Socialist Fred M’membe ku majwi 12.194. Nta n’umwe muri abo cumi n’umwe wemeye amajwi y’igihugu ku giti cye.
Mundubile ntiyigeze yemera ibyavuye mu majwi mu ibanga. Yavuze ko ishyaka rye ryabonye amakuru yerekeye impinduka zishobora guterwa ku mafishi y’ibyavuye mu matora ku biro by’itora kandi yasabye ko hakorwa iperereza ryigenga kuri iryo barura. Inkambi ya Hichilema yanze icyo kirego, avuga ko inzira yakozwe neza.

Brian Mundubile Umukandida utavuga rumwe n’ubutegetsi
Impaka ku ibarura ry’amajwi zirimo ibirego bitandukanye kandi bikomeye ku byabaye mu rugo rwa Mundubile i Kabulonga mu ijoro ryo ku ya 14 Kanama. Mundubile avuga ko abasirikare be bitwaje intwaro nyinshi yibwiraga ko ari abasirikare b’ingabo za Zambia binjije mu nzu ku ngufu, barasa amasasu, kandi ko yiboneye ubwe uwahoze ari umudepite wa Lunte, Mutotwe Kafwaya, araswa hafi. Kuva icyo gihe yavuze ko “yamenyeshejwe neza” ko Kafwaya n’umurinzi we, Richard Banda, bapfuye bazize ibikomere byabo, nubwo yemeye ko atari ahari kugira ngo bavurwe.
Guverinoma irahakana iyi nkuru yose uko yakabaye. Umunyamabanga uhoraho wa Minisiteri y’Ingabo, Maambo Hamaundu, yavuze ko nta nyandiko zigaragaza ko Kafwaya yajyanywe mu bitaro bya gisirikare bya Maina Soko, avuga ko ikirego cyo kuraswa ari “ikinyoma cyuzuye” kigamije gutera ubwoba abaturage mu gihe cyo kubara ibyavuye mu bushakashatsi. Umunyamabanga uhoraho w’itangazamakuru n’itangazamakuru, Thabo Kawana, yahakanye ku giti cye ikirego gifitanye isano n’icyo kivuga ko Patrick Mwansa, umugabo w’uwahoze ari umudepite Tasila Lungu, yapfuye arashwe, avuga ko ari ibihuha ku mbuga nkoranyambaga.
Minisitiri w’inama y’abaminisitiri, Patrick Kangwa, yavuze ko igikorwa cyabereye kwa Mundubile gifitanye isano n’impungenge ku bivugwa ko hari umutwe w’ingabo n’intwaro zitaramenyekana ku mutungo. Mundubile yanze yivuye inyuma ibyo, avuga ko ishyaka rye ntaho rihuriye n’umutwe w’ingabo kandi asaba Kangwa gukuraho icyo kirego cyangwa ngo yemere ko ibimenyetso byose bipimwa mu buryo bukwiye.

Komisiyo y’amatora muri Zambiya yemeje ko Hakainde Hichilema ari we watsinze amatora ya perezida
Nta cyemezo cyigenga cy’uko Kafwaya arwaye, cyangwa urupfu rwe na Banda rwatangajwe, cyagaragajwe. Abagize umuryango bavuze ko batashoboye kubona cyangwa ngo bagere kuri Kafwaya kuva icyo gikorwa cyabaho, kandi basabye amakuru ku mugaragaro ku byerekeye aho aherereye.
Zambiya kandi yabonye ibikorwa byinshi byo ku mbuga nkoranyambaga mu gihe cy’ibarura bivuga ko amajwi yahinduwe, ibyinshi muri byo bitaremezwa. Bimwe muri ibi birego bivuga ingero zihariye zo guhindura amajwi; ibindi ni ibirego byagutse by’uko inzego z’umutekano zagize uruhare muri iryo barura. Nta na kimwe muri ibi byashingiweho ku giti cyabyo ubwo twandikaga iyi nkuru, kandi Komisiyo n’abayobozi ba leta basabye abaturage kudafata ibirego bitaremezwa nk’ukuri mu gihe inzira irangiye.
Dukurikije amategeko y’amatora ya Zambiya, abakandida bafite igihe cyo gusaba ku mugaragaro ibyavuye mu matora ya perezida, kandi ishyaka rya Mundubile ryagaragaje ko ririmo gutekereza kuri iyo nzira aho kwemera ibyatangajwe burundu.
Ibitero bivuguruzanya n’ibirego by’uburiganya byakuruye ibitekerezo by’indorerezi zo mu karere zari zisanzwe ziri mu gihugu nk’igice cy’ubutumwa bwo kugenzura amatora. Ibyavuye mu Nteko Ishinga Amategeko ku Nteko Ishinga Amategeko nshya ifite imyanya 226 biracyarangizwa, kandi Komisiyo yitezwe gutangaza iyo mibare mu masaha ari imbere.
@Rebero.rw
