Ku wa 29 Nzeri 2026, hizihizwa Umunsi Mpuzamahanga w’Umutima, Rwanda NCD Alliance n’Umuryango Rwanda Heart Organization basabye abantu kurushaho kumenya ibyashyira umutima wabo mu kaga, kumenya ibimenyetso by’indwara z’umutima no gufata ingamba zo kuwurinda.
Indwara z’umutima n’imitsi y’amaraso, zizwi nka cardiovascular diseases, zikomeje kuba ku isonga mu bitera impfu ku Isi. Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO) rivuga ko izi ndwara zahitanye abantu bagera kuri miliyoni 19,8 mu 2022.

Rwanda NCD Alliance na Rwanda Heart Organization byibukije ko, nubwo indwara z’umutima zigira ingaruka zikomeye ku buzima, hari ibitero by’umutima ndetse n’indwara z’imitsi ijyana amaraso mu bwonko bishobora kwirindwa cyangwa kugabanywa binyuze mu guhindura imibereho no gukurikiza inama z’abaganga.
Muri ubu butumwa bwo kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga w’Umutima 2026, abantu barashishikarizwa kumenya ibyongera ibyago byo kurwara indwara z’umutima no gufata ingamba hakiri kare.
Kurya neza no kugabanya umunyu
Abantu barasabwa kongera imbuto n’imboga mu mafunguro ya buri munsi, ndetse bakagabanya umunyu bakoresha mu guteka no mu biribwa. Indyo iboneye ishobora gufasha mu kugenzura umuvuduko w’amaraso no kugabanya bimwe mu byago bifitanye isano n’indwara z’umutima.
Gukora imyitozo ngororamubiri

Abaturage kandi barashishikarizwa kongera ibikorwa by’imyitozo ngororamubiri mu buzima bwa buri munsi. Kugenda n’amaguru, gutwara igare, kubyina ndetse n’ibindi bikorwa bituma umubiri ukora ni zimwe mu nzira zishobora gufasha umuntu kugira imibereho iboneye.
Kureka itabi no kwirinda umwotsi waryo
Itabi na ryo rishyirwa mu byongera ibyago byo kurwara indwara z’umutima. Abanywa itabi barasabwa kurireka, mu gihe n’abatarinywa basabwa kwirinda umwotsi w’itabi ry’abandi. Abantu kandi barasabwa kugabanya cyangwa kwirinda kunywa inzoga nyinshi.
Kumenya uko umubiri uhagaze
Mu rwego rwo kwirinda indwara z’umutima, abaturage basabwe kumenya uko umuvuduko w’amaraso wabo uhagaze, urugero rw’isukari mu maraso ndetse na cholesterol. Ibi bipimo bishobora gufasha umuntu kumenya hakiri kare niba afite ibyago byo kurwara indwara z’umutima no gufata ingamba zikwiye.

Abasanzwe bafite imiti bandikiwe n’abaganga na bo basabwe kuyifata uko bategetswe no gukurikiza amabwiriza bahabwa n’abaganga. Rwanda NCD Alliance na Rwanda Heart Organization byagaragaje ko kurinda umutima atari igikorwa gikorerwa rimwe gusa, ahubwo ko ari umuco ugomba kuba igice cy’imibereho ya buri munsi.
Mu gihe isi yizihiza Umunsi Mpuzamahanga w’Umutima, ubutumwa bwibanda ku gukangurira buri muntu kumenya ibyago afite, kumenya ibimenyetso bishobora kugaragaza ikibazo cy’umutima no gufata ingamba hakiri kare, hagamijwe kugira umutima muzima n’ubuzima burambye.
@Rebero.rw
