Guhangana n'indwara y'imvura y'ibirayi igacika kubera ikoranabuhanga mu buhinzi
Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Iterambere ry’Ubuhinzi n’Ubworozi (RAB), ku bufatanye n’Ikigo Mpuzamahanga gishinzwe Ubushakashatsi ku Birayi (CIP), cyahuje inzego zitandukanye zifite aho zihuriye n’ubuhinzi, hagamijwe gushyiraho umurongo uhamye wo guteza imbere, kororoka no gukwirakwiza imbuto y’ibirayi ikomoka ku ikoranabuhanga rigezweho, ifite ubushobozi bwo kwihanganira indwara y’imvura y’ibirayi (Late Blight).
Ibi biri mu biganiro by’iminsi ibiri byatangiye ku wa 17 Ugushyingo 2026, bigazasozwa ku wa 18 Ugushyingo 2026, mu Karere ka Musanze, byahuje abashakashatsi mu buhinzi, abakorera mu rwego rw’imbuto, abafatanyabikorwa mu iterambere ndetse n’ibigo 10 byatoranyijwe bikora ubucuruzi bw’imbuto mu bice bitandukanye by’u Rwanda bihingwamo ibirayi.
Iyi nama yiswe amahugurwa yo gushyiraho umurongo ngenderwaho mu guteza imbere imbuto y’ibirayi ikomoka ku ikoranabuhanga (Biotech Potato Seed Roadmap and Communication Workshop), yateguwe muri gahunda ya RABP-CMP, igamije guhuza ubushakashatsi n’ibikenewe n’abahinzi, kugira ngo udushya mu buhinzi tugere ku bahinzi kandi tubagirire akamaro.
Ikoranabuhanga rigamije guhangana n’indwara yibasira ibirayi
Ibirayi ni kimwe mu bihingwa by’ingenzi mu Rwanda, kuko bigira uruhare mu kwihaza mu biribwa, kongera amafaranga yinjira mu miryango y’abahinzi, guhanga imirimo no guteza imbere ubukungu bw’igihugu.
Nubwo bifite akamaro gakomeye, umusaruro wabyo ukomeje guhura n’imbogamizi zitandukanye, zirimo indwara y’imvura by’ibirayi, izwi nka Late Blight, iri mu ndwara zangiza cyane iki gihingwa ku Isi.

Iyi ndwara ishobora gutuma abahinzi bahomba igice kinini cy’umusaruro, bakongera amafaranga bakoresha mu buhinzi, cyane cyane mu kugura imiti irinda ibihingwa no kuyitera inshuro nyinshi.
Ni muri urwo rwego guteza imbere ubwoko bw’imbuto y’ibirayi bukomoka ku ikoranabuhanga rigezweho, bufite ubushobozi bwo kwihanganira iyi ndwara, bifatwa nk’amahirwe yo kugabanya igihombo cy’abahinzi no kongera umusaruro.
Iyi mbuto yitezweho gufasha mu kugabanya ibyago byo kwangirika kw’imyaka, gukoresha neza umutungo ukoreshwa mu buhinzi no guteza imbere ubuhinzi burambye.
Gusa kugira ngo iri koranabuhanga rigire umumaro ku bahinzi, birasabwa ko ubushakashatsi buherekezwa n’uburyo bunoze bwo kororoka no gukwirakwiza imbuto, kugenzura ubuziranenge, gukurikiza amategeko n’amabwiriza agenga ikoranabuhanga mu buhinzi no kugira uruhare rw’abikorera n’abahinzi.
Ibigo byigenga bigiye kugira uruhare mu gukwirakwiza imbuto
Kimwe mu byibanzweho muri aya mahugurwa ni ugushyiraho umurongo uhuza ubushakashatsi bikorwa na RAB na CIP n’ibigo byigenga bikora ibijyanye n’imbuto.
Ibigo 10 byatoranyijwe kugira uruhare muri iyi gahunda bitegerejweho gufasha mu kororoka kw’imbuto no gutuma imbuto yujuje ubuziranenge iboneka ku bahinzi binyuze mu nzira zinoze zo kuyikwirakwiza.

Uruhare rw’abikorera rufatwa nk’ingenzi kuko bashobora gufasha guhindura ibyavuye mu bushakashatsi ibikoresho bifatika abahinzi bashobora kubona no gukoresha mu mirima yabo.
Abitabiriye amahugurwa baganiriye ku nshingano za buri rwego, ibyihutirwa gukorwa n’uburyo inzego zose zakorana kugira ngo habeho uburyo buhamye bwo guteza imbere no gukwirakwiza iyi mbuto.
Iyi mikoranire ihuza ibigo bya Leta bikora ubushakashatsi, abikorera mu bucuruzi bw’imbuto, inzego zigenzura ubuziranenge, abashinzwe ubujyanama mu buhinzi n’abahinzi ubwabo.
Gutanga amakuru yizewe ku ikoranabuhanga mu buhinzi
Uretse ibiganiro bya tekiniki, aya mahugurwa yanibanze ku buryo bwo kugeza amakuru yizewe ku bantu batandukanye ku bijyanye n’imbuto y’ibirayi ikomoka ku ikoranabuhanga.

Abashakashatsi bagaragaza ko gutangiza ikoranabuhanga rishya mu buhinzi bisaba ko abahinzi, abashoramari, abafata ibyemezo, inzego z’ubugenzuzi n’abaturage muri rusange bahabwa amakuru asobanutse ku mikoreshereze yaryo, inyungu zitezweho, ibisabwa mu kurikoresha n’amabwiriza arigenga.
Itumanaho rishingiye ku bimenyetso bya siyansi rifatwa nk’uburyo bwo guhuza ubushakashatsi n’ubumenyi bw’abaturage, hagamijwe kwirinda amakuru atari yo n’ibihuha bishobora gukwirakwizwa ku ikoranabuhanga rishya.
By’umwihariko, abahinzi bagomba kugira uruhare mu biganiro no mu byemezo birebana n’ikoranabuhanga rizakoreshwa mu mirima yabo, kuko ari bo bazaribyaza umusaruro kandi bakaba bazi neza ibibazo bahura na byo mu buhinzi bwa buri munsi.
Ubufatanye mu guteza imbere ubuhinzi bugezweho
Ubufatanye hagati ya RAB na CIP, hamwe n’uruhare rw’ibigo byigenga bikora mu bijyanye n’imbuto, bugaragaza akamaro ko guhuza ubushakashatsi n’ubushobozi bw’abikorera mu guteza imbere ubuhinzi.
Iyi gahunda igamije kubaka urwego rw’imbuto rukomeye, kuva ku bushakashatsi no guteza imbere ubwoko bushya bw’imbuto, kugeza ku kororoka kwayo, kugenzura ubuziranenge no kuyigeza ku bahinzi, mu gihe ibisabwa n’amategeko n’inzego zibifitiye ububasha bizaba byujujwe.

U Rwanda rukomeje gushyira imbaraga mu ikoranabuhanga n’ubushakashatsi mu buhinzi, hagamijwe kongera umusaruro, guhangana n’indwara n’ibindi bishobora kwangiza imyaka, guteza imbere ubukungu bw’abahinzi no kurushaho kwihaza mu biribwa.
Icyakora, kugira ngo ikoranabuhanga ry’imbuto y’ibirayi yihanganira indwara y’ibicurane rigere ku musaruro wifuzwa, birasaba ko ibiganiro by’aya mahugurwa bihinduka ibikorwa bifatika, inzego zose zigakomeza gukorana kandi hakubakwa uburyo burambye bwo kugeza imbuto nziza ku bahinzi.

Amafaranga n’imbaraga bishyirwa mu bushakashatsi ntibikwiye gupimirwa gusa ku byo abashakashatsi bagezeho, ahubwo bikwiye no kureberwa ku musaruro bigira mu mirima, ku nyungu bibyarira abahinzi no ku ruhare bigira mu kongera umusaruro w’ibiribwa.
Iyi nama ibereye i Musanze ni imwe mu ntambwe zigamije guhuza ubumenyi bwa siyansi n’ibikenewe mu buhinzi bwa buri munsi, kugira ngo udushya mu ikoranabuhanga rikoreshwa mu buhinzi tugire uruhare rufatika mu iterambere ry’abahinzi n’ubuhinzi bw’u Rwanda.
@Rebero.rw
