Umuryango w’ibihugu byunz’ubumwe by’Abarabu (UAE) watangaje ko, guhera muri Mutarama 2026, uzahagarika itangwa rya viza zose z’ubukerarugendo n’akazi ku benegihugu ba Uganda. Iki cyemezo cyatanzwe binyuze mu ruzinduko rw’abinjira n’abasohoka muri Abu Dhabi, gishyira Uganda mu itsinda ry’ibihugu byatoranijwe byugarijwe n’ibitunguranye, bikaba biteye impungenge z’ejo hazaza h’abakozi bo hanze ndetse n’ubucuruzi hagati y’igihugu cy’ikigobe.
Uganda imaze kugirana umubano ukomeye n’iburasirazuba bwo hagati mu myaka yashize, aho UAE ikora nk’ahantu hakorerwa imirimo ikomeye ndetse n’isoko rinini ryohereza ibicuruzwa hanze. Uku kubuzwa gutunguranye, ariko, gukangisha guhungabanya ingo ibihumbi n’ibihumbi zishingiye ku kohereza amafaranga, hamwe na miliyari zinjira mu bucuruzi.
Umutekano w’igihugu mu rwego rwo kubuza
Abategetsi ba Abu Dhabi basobanuye ko iryo tegeko ryabuzanyijwe mu rwego rwo gukumira by’agateganyo, bavuga ko umutekano w’igihugu ndetse n’abinjira n’abinjira. Inzego z’ubutasi zitangaza ko imiyoboro ya viza yashyizwe ahagaragara ikoreshwa nabi n’imiyoboro y’icuruzwa n’abakora mu buryo butemewe n’amategeko, bigatuma amategeko yinjira yinjira. Impagarara za diplomatique ku bijyanye no kuvura abakozi bimukira hamwe n’ingamba zubahirizwa nyuma y’icyorezo nazo zashyizwe mu cyemezo.

Iki cyemezo gikurikira iperereza ritavugwaho rumwe rihuza umunyagihugu wa Uganda, Charles Mwesigwa, n’impeta ivugwaho gucuruza igitsina ikorera i Dubai, bivugwa ko yibasiye abagore batishoboye. Mu gihe Emirates ishimangira ko guhagarikwa bidahoraho, kutamenya neza igihe bimara bitera impungenge zikomeye i Kampala.
Ingaruka ku Mirimo yo hanze
Icyemezo ni igihombo gikomeye kuri gahunda yo kohereza abakozi muri Uganda. Hagati ya 2022 na 2023, Abagande 120.459 babonye akazi mu mahanga, abarenga 89 ku ijana boherejwe mu burasirazuba bwo hagati. Minisiteri y’Uburinganire, Umurimo n’Iterambere ry’Imibereho Myiza y’Abaturage yatangaje ko Uganda yinjije UGX miliyari 25 (hafi miliyoni 6.5 USD) yinjiza bivuye mu gutumiza akazi, gutanga uruhushya, no kwemerera abakozi muri icyo gihe cy’imyaka ibiri.
Icy’ingenzi cyane, amafaranga yoherejwe n’Abagande bakorera mu Kigobe agira uruhare runini mu mibereho y’ingo no mu bukungu bw’igihugu. Muri iki gihe Uganda yungukirwa na miliyari 14 z’amadolari y’Amerika yohereza amafaranga buri mwaka, isoko nyamukuru y’ivunjisha. Ihagarikwa ry’imirimo mishya y’abakozi rizagabanya rwose uku kwinjira, guhungabanya imikoreshereze y’ingo, kongera ubushomeri, no kugabanya amafaranga yinjira muri leta.

Amasosiyete yo gushaka abakozi muri Kampala asanzwe afite ibibazo, amasezerano amagana amanitse. Imiryango yashora imari cyane mu gusaba viza no kuyitunganya ubu ihura n’igihombo cy’amafaranga.
Umubano w’ubucuruzi
UAE ntabwo ari isoko ry’umurimo kuri Uganda gusa ahubwo ni n’umufatanyabikorwa wa mbere wohereza ibicuruzwa hanze. Muri Uganda ibyoherezwa muri leta y’ikigobe byageze kuri miliyari 2.62 USD mu 2024, bingana na kimwe cya gatatu cy’ibyoherezwa mu mahanga. Zahabu yonyine yari ifite miliyari 1.31 USD mu 2023, hamwe n’umusaruro w’ubuhinzi no kongera kohereza hanze.
Nubwo ihagarikwa rya viza ridafite ingaruka ku buryo butaziguye ku bicuruzwa, bitera imbogamizi zikomeye ku bohereza ibicuruzwa mu mahanga n’abahagarariye ubucuruzi bakeneye ingendo mu biganiro by’amasezerano, kugenzura iyubahirizwa, no gucunga ubufatanye. Inyungu za Uganda mu guhatanira zahabu, ubuhinzi, n’ibikoresho bishobora guhungabana, mu gihe icyizere cy’abashoramari gishobora gucika intege mu nzego aho ibigo bya UAE byagize uruhare runini.
Gucecekesha abadipolomate bitera kwibaza
N’ubwo ibintu byari bikomeye, guverinoma ya Uganda ntiratanga igisubizo ku mugaragaro cyangwa ngo itangire ibiganiro na Abu Dhabi. Indorerezi ziraburira ko hatabayeho ubufatanye bwa diplomasi byihutirwa, imyaka y’iterambere ry’ibihugu byombi ishobora gusubirwaho.
Abashinzwe ubukungu baributsa ko niba iryo tegeko ryarenze mu 2026, igihombo hamwe mu kohereza amafaranga no kohereza mu mahanga gishobora guca intege ububiko bw’ivunjisha rya Uganda, guhungabanya amashilingi, no guhungabanya ubukungu. Ku gihugu gifite inyungu z’amahanga zishingiye cyane cyane mu burasirazuba bwo hagati, guhagarika ibihano byerekana ko atari ugusubira inyuma kwa politiki y’ububanyi n’amahanga – bishobora guteza ikibazo cy’ubukungu bw’imbere mu gihugu.
@Rebero.rw
