Abafatanyabikorwa batandukanye mu Rwanda bahuriye mu biganiro bigamije gushyiraho gahunda y’igihugu y’ubushakashatsi ku gukuramo inda, izafasha kumenya ibibazo by’ingenzi bigomba kwigwaho kugira ngo politiki, gahunda z’ubuzima n’ibikorwa byo gufata ibyemezo birusheho gushingira ku bimenyetso.
Ibi biganiro biri muri gahunda ya Strategic Research Prioritization (SRP) igamije gushyiraho uburyo bufatika bwo kumenya ibibazo by’ubushakashatsi bifite agaciro kanini ku Rwanda mu bijyanye no gukuramo inda.
Abitabiriye ibiganiro basuzumye ibimenyetso by’ubushakashatsi bisanzwe bihari, bareba ibyuho bikigaragara ndetse n’ibikenewe kugira ngo hakorwe ubushakashatsi bushobora gufasha mu gutegura no kunoza politiki na gahunda z’ubuzima.
Intego nyamukuru ni ugushyiraho gahunda y’ubushakashatsi ku gukuramo inda iyobowe n’Abanyarwanda kandi ishingiye ku byihutirwa by’igihugu.
Iyi gahunda izafasha mu kumenya ibibazo by’ingenzi bigomba gukorwaho ubushakashatsi, ndetse ikazakoreshwa nk’umurongo mu gushaka umutungo wo kubukora no mu gufata ibyemezo bishingiye ku bimenyetso.
Gukuramo inda mu mategeko y’u Rwanda
Mu Rwanda, gukuramo inda ni ikibazo kigengwa n’amategeko, kandi amategeko y’igihugu ateganya ibibazo n’ibihe bishobora gutuma umugore cyangwa umukobwa ahabwa serivisi yo gukuramo inda mu buryo bwemewe n’amategeko.
Ibi bivuze ko gukuramo inda bitafatwa nk’igikorwa cyemewe nta mbogamizi mu bihe byose, ahubwo bikorwa hashingiwe ku bisabwa n’amategeko ndetse n’amabwiriza agenga itangwa rya serivisi z’ubuzima.

Mu myaka yashize, u Rwanda rwahinduye urwego rw’amategeko n’amabwiriza agenga gukuramo inda, mu rwego rwo korohereza abagore n’abakobwa bafite impamvu zemewe n’amategeko kubona serivisi z’ubuzima mu buryo bwizewe.
Izi mpinduka zagiye zishingira ku gukumira ingaruka zishobora guterwa no gukuramo inda mu buryo butizewe, ndetse no kurinda ubuzima n’uburenganzira bw’abakeneye serivisi z’ubuzima.
Kubera ko iki ari ikibazo gikora ku buzima, amategeko, imibereho y’abantu n’imyemerere, ubushakashatsi bwimbitse bushobora gufasha kumenya uko amategeko na serivisi bihagaze mu bikorwa, ibibazo bikigaragara ndetse n’aho hakenewe kunozwa.
Ubushakashatsi buzafasha mu gufata ibyemezo
Abafatanyabikorwa bari muri gahunda ya SRP bashaka ko ubushakashatsi buzashyirwa imbere bushingira ku bibazo bifatika biri mu gihugu, aho gukora ubushakashatsi budafite aho buhuriye n’ibikenewe mu gutegura politiki no gutanga serivisi.

Muri ibyo bibazo harimo kumenya neza ibyuho biri hagati ya politiki n’ishyirwa mu bikorwa ryayo, imbogamizi zishobora gutuma abantu batabona serivisi mu gihe bazikeneye, ndetse n’uburyo bwo kurushaho kunoza serivisi z’ubuzima.
Ubushakashatsi bushobora kandi gufasha mu gusobanukirwa neza ibimenyetso bihari no kumenya aho hakenewe andi makuru kugira ngo inzego zifata ibyemezo zigire amakuru ahagije.
Gushyiraho gahunda y’igihugu
Ibyavuye muri ibi biganiro bizifashishwa mu gushyiraho gahunda y’igihugu y’ubushakashatsi ku gukuramo inda, izagena ibibazo by’ibanze ubushakashatsi bugomba kwibandaho.
Iyi gahunda kandi izafasha mu guhuza abafatanyabikorwa batandukanye, gukusanya umutungo ukenewe no gushyira ubushakashatsi ahantu bushobora kugira uruhare rufatika mu kunoza politiki na gahunda z’ubuzima.

Abategura iyi gahunda bavuga ko kuba izashingira ku bitekerezo n’ibikenewe byagaragajwe n’abafatanyabikorwa bo mu Rwanda ari ingenzi kugira ngo ubushakashatsi buzaba bufite akamaro ku gihugu kandi bugire uruhare mu gufata ibyemezo.
Mu gihe u Rwanda rukomeje guteza imbere uburyo bwo gufata ibyemezo bushingiye ku bimenyetso, iyi gahunda y’ubushakashatsi ku gukuramo inda ishobora gutanga amakuru azafasha mu gusuzuma ibikora neza, ibikwiye kunozwa ndetse n’ahakenewe ubushakashatsi bwisumbuyeho.
Intego ikaba ari uko ubushakashatsi buzavamo ibimenyetso bifatika byakoreshwa mu gutegura politiki, kunoza gahunda z’ubuzima, gukusanya umutungo no gufata ibyemezo bishingiye ku makuru yizewe.
@Rebero.rw
