Umushakashatsi wibitotsi asobanura impamvu ecran yonyine atariyo nyirabayazana.”Irinde ecran mbere yo kuryama” nimwe mubice bikunze kugirwa inama zo gusinzira. Ariko tuvuge iki niba ikibazo nyacyo atari igihe cyo kwerekana n’uburyo dukoresha imbuga nkoranyambaga nijoro?
Kubura ibitotsi ni kimwe mu bibazo by’ubuzima rusange ariko byirengagizwa, cyane cyane mu rubyiruko rukuze ndetse n’ingimbi. Nubwo bakeneye gusinzira amasaha umunani kugeza ku 10, ingimbi nyinshi ziragabanuka, mugihe hafi bibiri bya gatatu byabakiri bato bakunze kubona munsi yamasaha arindwi kugeza icyenda.
Gusinzira nabi ntabwo ari ukumva unaniwe bifitanye isano n’ubuzima bubi bwo mu mutwe, kugenzura amarangamutima, kwibuka, imikorere y’amasomo ndetse byongera ibyago byo kurwara indwara zidakira ndetse no gupfa hakiri kare.
Muri icyo gihe, imbuga nkoranyambaga hafi ya zose mu rubyiruko rukuze, aho 84% bakoresha byibuze urubuga rumwe buri munsi. Mu gihe ubushakashatsi bwibanze ku gihe cyo kwerekana nk’intandaro yo gusinzira nabi, ibimenyetso bigenda byerekana ko abantu bagenzura imbuga nkoranyambaga ndetse n’uburyo bakundana n’amarangamutima bifite akamaro kuruta igihe bamara kuri interineti.

Nka psychologue mbonezamubano n’umushakashatsi w’ibitotsi, niga uburyo imyitwarire y’abantu, harimo n’ingeso mbuga nkoranyambaga, igira ingaruka ku bitotsi no kumererwa neza. Gusinzira ntabwo ari imyitwarire y’umuntu ku giti cye; byashizweho n’ibidukikije n’imibanire yacu. Kandi kimwe mubintu bikunze kugaragara ariko bidahabwa agaciro bituma ibitotsi bigezweho? Uburyo twishora hamwe n’imbuga nkoranyambaga mbere yo kuryama.
Ishoramari ry’amarangamutima n’imbuga nkoranyambaga
Usibye gupima gusa igihe cyakoreshejwe ku mbuga nkoranyambaga, abashakashatsi batangiye kureba uburyo abantu bahuza amarangamutima bumva bakoresha imbuga nkoranyambaga.
Ubushakashatsi bumwe bwerekana ko uburyo abantu bakora amarangamutima hamwe n’imbuga nkoranyambaga bishobora kugira ingaruka zikomeye ku bwiza bw’ibitotsi kuruta igihe bamara ku murongo.
Mu bushakashatsi bwakozwe mu 2024 bwakorewe abakiri bato 830, njye na bagenzi banjye twasuzumye uburyo butandukanye bwo guhuza imbuga nkoranyambaga bwabonye ibibazo byo gusinzira. Twabonye ko gusura imbuga nkoranyambaga no gushora amarangamutima ari byo byagaragajee ibitotsi bibi kuruta igihe cyose cyo kwerekana. Ikigeretse kuri ibyo, gusinzira ubwenge kubyutsa no kugereranya imibereho byagize uruhare runini muguhuza ibikorwa byimbuga nkoranyambaga no guhungabanya ibitotsi, byerekana ko ingaruka z’imbuga nkoranyambaga ku bitotsi zirenze kwerekana ecran yoroheje.
Nizera ko ibi bivumbuwe byerekana ko kugabanya igihe cya ecran byonyine bidashobora kuba bihagije kugabanya inshuro abantu bagenzura imbuga nkoranyambaga ndetse n’uburyo bahuza amarangamutima bumva ko bishobora kuba byiza muguteza imbere ubuzima bwiza bwo gusinzira.
Uburyo imbuga nkoranyambaga zibangamira ibitotsi
Niba warigeze kunanirwa gusinzira nyuma yo kuzenguruka imbuga nkoranyambaga, ntabwo ari ecran gusa ikomeza kuba maso. Mugihe urumuri rwubururu rushobora kudindiza umusaruro wa melatonin, ubushakashatsi bwerekana ko uburyo abantu bakorana n’imbuga nkoranyambaga bishobora kugira uruhare runini mu guhagarika ibitotsi.
Dore bumwe mu buryo bukomeye imbuga nkoranyambaga zibangamira ibitotsi byawe
Yaba impaka za politiki, amakuru ateye agahinda cyangwa niyo ashimishije kugiti cyawe bwite, ibintu bikangura amarangamutima bishobora gutera kubyuka byubwenge na physiologique bidindiza gusinzira.
Kugereranya imibereho: Kureba inyandiko mbuga nkoranyambaga mbere yo kuryama bishobora kuganisha ku mibereho yo hejuru, kongera imihangayiko no kugorana gusinzira. Abantu bakunda kwigereranya na verisiyo zahinduwe cyane mubuzima bwa bandi ibiruhuko, iterambere ry’imyitwarire, ibikorwa by’umwuga bishobora kugutera kumva ko udahagije no guhangayika bihagarika ibitotsi.

Kugenzura akamenyero: Gukoresha imbuga nkoranyambaga nyuma yo gucana ni ikintu gikomeye cyerekana gusinzira nabi, kuko kugenzura imenyesha no kuzunguruka mbere yo kuryama bishobora guhinduka akamenyero byikora. Ubushakashatsi bwerekanye ko imbuga nkoranyambaga zikoreshwa n’ijoro, cyane cyane nyuma y’amatara azimye, bifitanye isano no gusinzira igihe gito, nyuma yo kuryama ndetse no gusinzira neza. Ubu buryo bwerekana gutinda kuryama, aho abantu batinda gusinzira nubwo bazi ko byaba byiza kubuzima bwabo no kumererwa neza.
Gutinya kubura ibitotsi (FOMO): Icyifuzo cyo kuguma uhuza kandi bituma abantu benshi bazenguruka kera igihe bagenewe kuryama, bigatuma ibitotsi byunvikana kumwanya wo gukomeza kuvugururwa. Ubushakashatsi bwerekana ko urwego rwo hejuru rwa FOMO ruhujwe no gukoresha imbuga nkoranyambaga n’ijoro no gusinzira nabi. Gutegereza ubutumwa bushya, inyandiko cyangwa ibishya bishobora gutuma umuntu yumva igitutu cyo kuguma kumurongo no gushimangira ingeso yo gutinda gusinzira.
Ufatiye hamwe, ibi bintu bituma imbuga nkoranyambaga zirenze kurangaza gusa bihinduka inzitizi ikomeye yo gusinzira neza. Muyandi magambo, umuzingo wa n’ijoro ntugira ingaruka ni uguceceka uhindura ibitotsi byawe neza.
Kwiyongera kw’imbuga nkoranyambaga Gukoresha imbuga nkoranyambaga byiyongereye cyane kuva mu 2012, aho 70% by’abantu bakuru na 90% by’urubyiruko babikoresha ku mubare wabanjirije (2020). Byongeye kandi, igihe cyakoreshejwe ku mbuga nkoranyambaga cyiyongereye cyane mu bafite imyaka 16 kugeza 64, kiva ku minota 90 ku munsi muri 2012 kigera ku masaha agera kuri abiri n’igice ku munsi muri iki gihe. Ibi ni hafi kimwe cya gatandatu cyigihe cyose cyo kubyuka!
Nigute wakoresha imbuga nkoranyambaga nta guhungabanya ibitotsi
Ntugomba kureka imbuga nkoranyambaga, ariko kuvugurura uburyo witabira n’ijoro bishobora kugufasha. Ubushakashatsi bwerekana ko guhindura imyitwarire mito mubikorwa byawe byo kuryama bishobora guhindura itandukaniro ryiza mubitotsi. Ndasaba kugerageza izi ngamba zifatika, mugutezimbere ibitotsi:
Tanga ubwonko bwawe ubuhe umwanya wo kuruhuka: Irinde ibintu byuzuye amarangamutima iminota 30 kugeza kuri 60 mbere yo kuryama kugira ngo ufashe ubwenge bwawe kuruhuka no kwitegura gusinzira.
Shyiraho itandukaniro hagati y’imbuga nkoranyambaga, Shyira terefone yawe kuri Ntiguhungabanye cyangwa uyisige hanze y’icyumba kugira ngo wirinde ibishuko byo kugenzura n’ijoro.
@Rebero.rw
