Umwana utwara inda akiri muto bimwicira amahirwe yahazaza
Mu gihe imibare ikomeje kugaragaza ko uturere twa Gatsibo na Nyagatare turi mu tuza imbere mu kugira umubare munini w’abangavu baterwa inda zitateganijwe, bamwe mu baturage n’impuguke mu mibereho myiza y’abana bavuga ko ikibazo giterwa ahanini no kutaganiriza abana ku buzima bw’imyororokere ndetse no kubura ubufatanye bw’inzego zitandukanye zirimo umuryango n’amadini.
Bamwe mu batuye muri utu turere bavuga ko hari ababyeyi batabona umwanya uhagije wo kuganiriza abana babo, cyane cyane abakobwa, ku mpinduka ziba mu mikurire yabo n’ingaruka zo kwishora mu mibonano mpuzabitsina bakiri bato. Ibi bituma bamwe mu bana bashakira amakuru ahandi, rimwe na rimwe bakayakura ku bantu batizewe cyangwa ku mbuga nkoranyambaga.
Abaganiriye n’itangazamakuru bagaragaza ko umubyeyi akwiriye kuba inshuti y’umwana we kugira ngo ajye amubwira ibibazo ahura na byo ndetse amugire inama mbere y’uko yisanga mu ngorane zirimo gutwara inda zitateganijwe.
Umwe mu baturage yagize ati: “Iyo umwana adafite uwo aganiriza mu rugo, ashobora kwizera uwo ari we wese umwereka urukundo cyangwa umwitaho. Ni yo mpamvu ababyeyi bagomba kwegera abana babo bakabumva kandi bakabagira inama.”
Ku ruhande rw’amadini n’amatorero, bamwe bavuga ko na yo akwiriye kongera imbaraga mu bukangurambaga bwo kurinda abangavu inda zitateganijwe. Nubwo amadini menshi asanzwe yigisha indangagaciro n’imyitwarire myiza, hari abumva ko hakenewe ibiganiro byihariye kandi bihoraho byibanda ku rubyiruko n’ubuzima bw’imyororokere.

Impuguke mu mibereho y’abana zigaragaza ko gukumira inda zitateganijwe bisaba ubufatanye bw’umuryango, ishuri, amadini, inzego z’ibanze ndetse n’abana ubwabo. Zivuga ko iyo umwana ahabwa amakuru ahagije kandi akumva afite abantu bamwumva, aba afite amahirwe menshi yo gufata ibyemezo byiza.
Abaturage bo mu turere twa Gatsibo na Nyagatare basanga hakenewe ubukangurambaga burushijeho gukazwa, cyane cyane mu miryango no mu matsinda y’urubyiruko, kugira ngo umubare w’abangavu baterwa inda zitateganijwe ugabanuke.
Abasesenguzi bavuga ko gukemura iki kibazo bitazagerwaho n’urwego rumwe gusa, ahubwo bisaba ko buri wese yumva uruhare rwe mu kurinda abana no kububakira ejo hazaza heza hatarangwamo ingaruka z’inda zitateganijwe.
Urugaga nyarwanda rw’imiryango itari iya Leta ishinzwe kurwanya icyorezo cya Sida no guteza imbere ubuzima ndetse no guharanira uburenganzira bwa muntu (Rwanda NGO Forum), rirashishikariza abangavu n’urubyiruko muri rusange kwirinda inda zitateganijwe, rivuga ko zigira ingaruka zikomeye ku buzima, ku burezi ndetse no ku iterambere ry’abakobwa bakiri bato.

Ubu butumwa bwatangiwe mu bikorwa bitandukanye byo gukangurira urubyiruko gufata ibyemezo biboneye no kwirinda imyitwarire ishobora kubakururira ingaruka zirimo gutwara inda imburagihe. Rwanda NGO Forum ivuga ko abangavu bakwiye guhabwa amakuru ahagije ku buzima bw’imyororokere no ku burenganzira bwabo kugira ngo babashe kwirinda ibibazo bibugarije.
Uru rugaga rugaragaza ko inda zitateganijwe mu bangavu zikomeje kuba ikibazo gihangayikishije mu bice bimwe by’igihugu, cyane cyane mu turere tumwe two mu Ntara y’Iburasirazuba. Rishimangira ko gukumira iki kibazo bisaba ubufatanye bw’ababyeyi, amashuri, amadini, inzego z’ibanze n’imiryango itari iya Leta.
Rwanda NGO Forum kandi isaba ababyeyi kuganiriza abana babo ku buzima bw’imyororokere no kubabera inshuti, kuko iyo abana babuze abo baganiriza bashobora gushaka amakuru mu buryo butari bwo cyangwa bakagwa mu bishuko bibaganisha ku nda zitateganijwe.
Abangavu bo basabwa kwiyubaha, kwirinda ababashukisha impano cyangwa amafaranga no gutanga amakuru ku gihe igihe hari ababashora mu bikorwa bibangamira uburenganzira bwabo.
Rwanda NGO Forum ivuga ko gukomeza ubukangurambaga no kongera amahirwe y’abana b’abakobwa yo kubona uburezi n’amakuru y’ingenzi ku buzima bwabo ari imwe mu nzira zafasha kugabanya inda zitateganijwe no kubafasha kugera ku ntego z’iterambere ryabo.
@Rebero.rw
