Abantu bigaragariza hanze y’ibiro by’ububanyi n’amahanga i Londres ku iyimurwa ry’ibirwa bya Chagos muri il Maurice, ku ya 22 Gicurasi 2025.
Ku wa kane, guverinoma y’Ubwongereza yashyize umukono ku masezerano yo kwimurira ibirwa bya Chagos muri Mauritius nyuma y’icyemezo cy’umunota wanyuma nyuma y’ikibazo cy’urukiko n’abagore babiri bo muri Chagosiya cyakuweho n’umucamanza.
Minisitiri w’intebe w’Ubwongereza, Keir Starmer, yavuze ko icyemezo cyo guha ubusugire bw’ibirwa bya Maurice cyubahiriza ejo hazaza h’ikigo cya gisirikare cy’Amerika n’Ubwongereza.
Ku wa kane, Starmer yagize ati: “Ibi ni ingenzi rwose mu kurinda umutekano no mu nzego z’ubutasi, bityo rero, ku mutekano by’Abongereza. Isuzuma ryuzuye ry’impamvu ari ngombwa ni ibyiciro byinshi.“
Ikirwa cy’inyanja y’Ubuhinde kibamo ibirindiro by’ingabo zirwanira mu mazi n’ibisasu ku binini mu birwa, Diego Garcia. Muri ayo masezerano, Ubwongereza buzishyura Mauritius miliyoni 101 z’ama pound ku mwaka kugira ngo bukodeshwe byibuze mu myaka 99.
Gusinya byatinze amasaha menshi nyuma y’uko umucamanza w’Ubwongereza ashyizeho icyemezo cy’umunota wanyuma kibuza iyimurwa. Nyuma yaje gukurwaho nundi mucamanza.
Amateka yo guhatanira ibirego kuri archipelago
Kimwe mu bisigisigi bya nyuma by’ingoma y’Ubwongereza, Ibirwa bya Chagos byayobowe n’abongereza kuva mu 1814. Ubwongereza bwatandukanije ibyo birwa na il Maurice, icyahoze ari ubukoloni bw’Abongereza, mu 1965, imyaka itatu mbere yuko il Maurice ibona ubwigenge.
Ubwongereza bwirukanye abantu bagera ku 2000 muri ibyo birwa mu myaka ya za 1960 na 1970 kugira ngo ingabo z’Amerika zishobore kubaka ikigo cya Diego Garcia, cyateye inkunga ibikorwa bya gisirikare by’Amerika kuva muri Vietnam kugera muri Iraki na Afuganisitani.
Abanyakanada bimuwe barwaniye mu nkiko zo mu Bwongereza imyaka myinshi kugira ngo babone uburenganzira bwo gutaha. Muri ayo masezerano, hazashyirwaho ikigega cyo kwimura abantu bava mu birwa bimuwe gusubira mu birwa, usibye Diego Garcia. Ibisobanuro birambuye kuri izo ngamba ntibisobanutse neza.
Ibirwa bya Maurice bimaze igihe bivuguruza ibyo u Bwongereza buvuga ku birwa kandi mu myaka yashize Umuryango w’abibumbye n’urukiko rukuru rwasabye u Bwongereza gusubiza Chagos muri Maurice, nko mu birometero 2100 mu majyepfo y’iburengerazuba bw’ibirwa. Mu gitekerezo kidahwitse cya 2019, Urukiko mpuzamahanga rw’ubutabera rwemeje ko Ubwongereza bwahimbye Maurice mu buryo butemewe n’amategeko igihe bwemeraga gukuraho ubutegetsi bw’abakoloni mu mpera za 1960.
Guverinoma y’Ubwongereza ivuga ko ibyo byemezo bishyira mu kaga ejo hazaza h’ikigo cya Diego Garcia, ingenzi cyane ku mutekano w’Ubwongereza. Binyuze muri ayo masezerano, London yizeye gukomeza ibikorwa bya gisirikare mu gihe kizaza.
Abanenga aya masezerano ariko bagaragaje ko bashidikanya ku bijyanye n’igiciro cy’amasezerano ndetse no kuba Mauritius ishingiye cyane ku bicuruzwa bitumizwa mu Bushinwa, ibyo bikaba byateje impungenge umutekano w’igihugu.
Imishyikirano yo guha ibyo birwa muri Maurice yatangiye mu 2022 iyobowe na guverinoma yahoze ari Konserwatori kandi irakomeza nyuma yuko ishyaka ry’abakozi rya Starmer ritowe muri Nyakanga.
@Rebero.rw
About The Author
